Hát Xoan Phú Thọ – nét đẹp văn hóa cần chung tay gìn giữ

Hát Xoan Phú Thọ - nét đẹp văn hóa cần chung tay gìn giữ

Theo truyền thuyết dân gian của vùng đất tổ Phú Thọ, nghệ thuật hát xoan đã có từ thời các vua Hùng dựng nước nước (khoảng hơn 2000 năm trước Công nguyên). Người ta tổ chức hát xoan không chỉ nhằm mục đích là để vui chơi, chúc tụng các vua Hùng mà còn để nhằm cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, ca ngợi những cảnh vật thiên nhiên, mô tả lao động, sinh hoạt ở nông thôn…

Sau gần 4 năm được tổ chức UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của cả nhân loại (tháng 12/2017), tỉnh Phú Thọ đã và đang tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm để nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hát Xoan. Nhờ đó mà đến nay công tác bảo tồn phát huy giá trị di sản hát Xoan ở tỉnh Phú Thọ đã đem lại hiệu quả cao, rõ nét ở trên khắp các địa phương trong tỉnh Phú Thọ nói riêng và ở cộng đồng người Việt nói chung.

Sự tích về hát xoan

Sự tích về hát xoan
Điệu hát Xoan được truyền rộng rãi với dân chúng, nhất là nam nữ thanh niên trong vùng

Tập “truyền thuyết Hùng Vương” đã ghi sự tích của hát xoan như sau: “Vợ vua Hùng mang thai đã lâu, tới ngày sanh nở, đau bụng mãi mà không sanh được. Có một người hầu tâu với vua Hùng về nàng Quế Hoa xinh đẹp, múa hát rất hay. Nên đón nàng về múa hát có thể làm cho đỡ đau và sinh nở được. Vợ vua Hùng nghe lời, cho mời nàng Quế Hoa đến. Quế Hoa vâng theo lời triệu, đến chầu vua Hùng. Bấy giờ vợ vua Hùng đang lên cơn đau dữ dội, mới bảo nàng Quế Hoa đứng trước giường múa hát. Quế Hoa vâng lời miệng hát, tay múa, đi qua, đi lại trước giường.

Giọng hát trong vắt , khi cao, khi thấp như chim ca, suối chảy; tay uốn chân đưa, người mềm như tơ, dẻo như bún ai cũng say mê. Vợ vua Hùng mải nghe hát, xem múa; không thấy đau nữa, hạ sanh được ba người con trai khôi ngô dẹp đẽ. Vua Hùng vui mừng khôn xiết và hết lời khen ngợi Quế Hoa. Vua mới bảo nàng dạy múa hát cho các mỵ nương. Quế Hoa hát chầu vợ vua Hùng vào đầu mùa xuân. Nên các mỵ nương gọi lối hát ấy là hát xoan”.

Sự phát triển rộng rãi của văn hóa hát xoan

Từ đó điệu hát Xoan được truyền rộng rãi với dân chúng. Nhất là nam nữ thanh niên trong vùng và được tổ chức thành phường hát. Hàng năm vào mùa xuân, các phường xoan Phù Đức, Kim Đôi, An Thái, Thét thuộc Phù Ninh thường tổ chức hát ở cửa đình những ngày hội đám hết hội đám lại chia nhau đi hát ở các địa phương trong và ngoài tỉnh. Người đứng đầu một phường Xoan (hay họ Xoan) là một ông trùm.

Ông trùm là một người có kinh nghiệm về nghề nghiệp xã giao và viết chữ; để hát dẫn một số bài dài được chép bằng văn tự. Mỗi phường Xoan thường có từ 15 đến 18 người hoặc đông hơn. Trừ trùm phường, các thành viên khác thường là trai gái tuổi 16-18. Nam gọi là kép, nữ gọi là đào, số đào thường đông hơn số kép. Trước mùa hội hè họ tổ chức tập luyện bài bản. Mùa hội họ đi tứ xứ hát có khi đôi ba tháng mới về.

Ngày nay, hát Xoan chỉ thấy phổ biến ở vùng đất Tổ diễn ra vào mùa xuân; sau Tết Nguyên Đán. Mỗi phường Xoan giữ hát ở một số cửa đình nhất định. Tục giữ cửa đình cũng có ý nghĩa là tránh sự tranh chấp và dẫm chân nhau giữa các phường xoan. Từ tục này đã dẫn đến tục kết nghĩa họ xoan và người địa phương của đình sở tại. Tình nghĩa ấy rất được coi trọng. Và mỗi phường Xoan hay còn gọi là họ xoan phải có một ông trùm, bốn năm kép và từ mười đến mười lăm đào.

Tiếp tục nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Tiếp tục nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Phú Thọ đã rất chú trọng, quan tâm tới công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể và đã đạt được những thành tựu đáng trân trọng

Tuy nhiên, cũng như các địa phương khác trên cả nước, Phú Thọ còn rất nhiều khó khăn trong quá trình bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể với thực trạng nguy cơ thất truyền, mai một của nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể, việc phát huy giá trị các lễ hội truyền thống còn nhiều hạn chế, việc sưu tầm, bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể chưa tương xứng với tiềm năng hiện có, nguồn kinh phí, ngân sách, phương tiện, con người cần đầu tư­, bố trí cho lĩnh vực này còn khó khăn.

Hát xoan là di sản văn hoá vô giá của người dân vùng đất Tổ – tỉnh Phú Thọ. Nhằm gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật này, các phường xoan ở đây đã không ngừng đào tạo, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ để những ngày hội làng, ngày lễ Tết của dân tộc, còn những làn điệu hát xoan mượt mà, thắm đượm tình quê, góp phần làm phong phú, đa dạng thêm kho tàng văn hoá dân gian Việt Nam.

Trang asbellblu.com xin cảm ơn các bạn đã đọc bài viết của chúng tôi.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *